Podejrzenie spektrum autyzmu często rodzi u rodziców więcej pytań niż odpowiedzi. Czy potrzebne jest skierowanie? Od czego zacząć? Czym jest ADOS-2? Ile trwa diagnoza i co dzieje się po jej zakończeniu? Warto wiedzieć przede wszystkim jedno: diagnoza spektrum autyzmu jest procesem, a nie pojedynczym testem.

Krok 1. Zebranie obserwacji dotyczących dziecka

Rodzic nie musi wiedzieć, czy obserwowane zachowania oznaczają spektrum autyzmu. To zadanie specjalistów.

Przed pierwszym spotkaniem warto natomiast zebrać konkretne obserwacje dotyczące codziennego funkcjonowania dziecka.

Pomocne mogą być pytania:

• Jak dziecko komunikuje swoje potrzeby?
• Jak nawiązuje i podtrzymuje relacje?
• Jak reaguje na zmianę planu?
• Czy występują powtarzalne zachowania?
• Czy ma bardzo intensywne zainteresowania?
• Jak reaguje na dźwięki, dotyk, zapachy lub inne bodźce?
• Jak funkcjonuje w przedszkolu lub szkole?

Ważne jest nie tylko to, co robi dziecko, ale również od kiedy dane zachowanie występuje i jak wpływa na jego codzienne życie.

Krok 2. Pierwsza konsultacja i wywiad z rodzicami

Jednym z ważnych elementów diagnostyki jest poznanie historii rozwoju dziecka.

Specjalista może pytać o rozwój mowy i komunikacji, zabawę, kontakty społeczne, zainteresowania, reakcje na zmiany oraz zachowania obserwowane na wcześniejszych etapach życia.

Dlaczego informacje sprzed kilku lat są istotne?

Ponieważ diagnoza nie powinna opierać się wyłącznie na tym, jak dziecko zachowuje się podczas jednego spotkania. Ważny jest sposób jego funkcjonowania i rozwoju w czasie.

Przed konsultacją można więc przypomnieć sobie najważniejsze etapy rozwoju oraz przygotować wcześniejsze opinie lub dokumentację, jeśli dziecko korzystało już z pomocy specjalistów.

Krok 3. Ocena funkcjonowania dziecka

Kolejnym elementem procesu jest przyjrzenie się sposobowi funkcjonowania dziecka.

Nie chodzi o sprawdzenie jednej cechy, takiej jak kontakt wzrokowy, rozwój mowy czy potrzeba rutyny. Pojedyncza obserwacja nie wystarcza do potwierdzenia lub wykluczenia spektrum autyzmu.

Specjaliści analizują szerszy obraz.

Znaczenie mogą mieć między innymi komunikacja, relacje społeczne, zachowania, zainteresowania oraz sposób reagowania w różnych sytuacjach.

Dlatego profesjonalna diagnoza różni się od internetowej listy objawów. Lista pokazuje pojedyncze cechy. Diagnoza ma odpowiedzieć na pytanie, jaki wzorzec tworzą one w przypadku konkretnego dziecka.

Krok 4. ADOS-2 – czym jest i po co się go wykonuje?

Rodzice poszukujący informacji o diagnozie spektrum autyzmu często spotykają się z nazwą ADOS-2.

Jest to narzędzie wykorzystywane w diagnostyce spektrum autyzmu. Podczas badania specjalista obserwuje zachowanie dziecka w odpowiednio przygotowanych sytuacjach i aktywnościach.

Ważne jest jednak, aby nie utożsamiać ADOS-2 z całą diagnozą.

ADOS-2 może być elementem procesu diagnostycznego, ale wynik jednego narzędzia powinien być rozpatrywany razem z pozostałymi informacjami o rozwoju i funkcjonowaniu dziecka.

Dlatego wybierając miejsce diagnozy, warto pytać nie tylko „czy wykonujecie ADOS-2?”, ale również „jak wygląda cały proces diagnostyczny?”.

Krok 5. Informacje z przedszkola lub szkoły

Dziecko może funkcjonować inaczej w domu, a inaczej w grupie rówieśniczej. Z tego powodu informacje od nauczycieli lub wychowawców mogą dostarczyć dodatkowego kontekstu.

Warto zapytać między innymi:

• jak dziecko funkcjonuje w grupie,
• jak nawiązuje kontakty z rówieśnikami,
• jak reaguje na zmianę aktywności,
• jak komunikuje swoje potrzeby,
• jak radzi sobie w nowych sytuacjach.

Nie chodzi o to, aby nauczyciel próbował samodzielnie rozpoznać spektrum autyzmu. Najbardziej wartościowy jest opis konkretnych zachowań obserwowanych w codziennych sytuacjach.

Krok 6. Omówienie wyniku i dalszych kroków

Proces diagnostyczny nie powinien kończyć się wyłącznie przekazaniem rodzicom nazwy rozpoznania.

Równie ważne jest zrozumienie, co wynik oznacza dla konkretnego dziecka.

Rodzice powinni otrzymać informacje dotyczące jego sposobu funkcjonowania, obszarów wymagających wsparcia oraz możliwych dalszych działań.

Dwoje dzieci z takim samym rozpoznaniem może mieć inne mocne strony i inne potrzeby. Dlatego dalsze postępowanie powinno być dopasowane indywidualnie.

Gdzie przeprowadzić diagnozę spektrum autyzmu w Warszawie?

Przy wyborze placówki warto zwrócić uwagę na cały proces diagnostyczny, a nie wyłącznie dostępność pojedynczego badania.

Dobrze sprawdzić:

• czy placówka diagnozuje dzieci w odpowiednim wieku,
• jakie etapy obejmuje diagnoza,
• jacy specjaliści uczestniczą w procesie,
• czy wykonywany jest ADOS-2,
• jakie dokumenty należy przygotować,
• w jaki sposób omawiane są wyniki,
• czy po diagnozie można uzyskać wskazówki dotyczące dalszego postępowania.

Rodzice poszukujący diagnostyki i specjalistycznego wsparcia w Warszawie mogą sprawdzić ofertę Centrum dla Dzieci i Rodzin Dialog Warszawa, obejmującą między innymi diagnostykę spektrum autyzmu oraz ADOS-2.

Przed umówieniem wizyty warto potwierdzić aktualny przebieg procesu bezpośrednio w placówce.

Jak przygotować dziecko do diagnozy?

Nie trzeba trenować z dzieckiem odpowiedzi ani przygotowywać go do „zaliczenia” badania.

Diagnoza nie jest egzaminem.

Dziecku można natomiast spokojnie wyjaśnić, gdzie jedzie i co mniej więcej będzie się działo. Sposób rozmowy powinien być dostosowany do jego wieku.

W przypadku młodszego dziecka wystarczy prosta informacja, że spotka się z osobą, która będzie chciała je poznać, porozmawiać lub wspólnie wykonać różne aktywności.

Starszemu dziecku można szerzej wyjaśnić cel spotkań i pozostawić przestrzeń na pytania.

Czego nie robić przed diagnozą spektrum autyzmu?

Przede wszystkim nie warto próbować potwierdzić diagnozy samodzielnie.

Internetowe testy i listy objawów mogą pomóc rodzicowi uporządkować obserwacje, ale nie zastępują procesu diagnostycznego.

Nie należy również:

• oceniać dziecka na podstawie jednej cechy,
• trenować zachowania przed badaniem,
• ukrywać przed specjalistą informacji, które nie pasują do własnej hipotezy,
• traktować ADOS-2 jako jedynego elementu diagnozy,
• zakładać z góry określonego wyniku.

Najlepszym punktem wyjścia jest otwarte pytanie: „obserwujemy takie zachowania – z czego mogą wynikać?”

Jakie pytania zadać przed zapisaniem dziecka na diagnozę?

Krótka rozmowa z placówką może wyjaśnić wiele kwestii jeszcze przed pierwszym spotkaniem.

Warto zapytać:

Jak wygląda diagnoza krok po kroku?

Ile etapów obejmuje?

Czy wykonywany jest ADOS-2?

Kto uczestniczy w procesie diagnostycznym?

Czy potrzebne są informacje ze szkoły lub przedszkola?

Jakie dokumenty należy przynieść?

W jaki sposób rodzice otrzymują i omawiają wynik?

Co dzieje się po zakończeniu diagnozy?

Takie pytania pozwalają porównać placówki znacznie lepiej niż sama cena pojedynczego badania.

Najczęstsze pytania rodziców

Czy ADOS-2 oznacza diagnozę autyzmu?

ADOS-2 jest narzędziem wykorzystywanym w procesie diagnostycznym. Nie należy utożsamiać wyniku pojedynczego badania z całościową oceną dziecka.

Czy można przygotować dziecko do ADOS-2?

Nie należy uczyć dziecka określonych odpowiedzi ani zachowań. Można natomiast spokojnie wyjaśnić mu, gdzie idzie i czego może się spodziewać.

Czy opóźniony rozwój mowy oznacza autyzm?

Jedna trudność rozwojowa nie wystarcza do postawienia diagnozy. Rozwój komunikacji powinien być oceniany w szerszym kontekście funkcjonowania dziecka.

Czy potrzebna jest opinia ze szkoły?

Informacje ze szkoły lub przedszkola mogą być wartościowym elementem oceny funkcjonowania dziecka. Zakres potrzebnej dokumentacji należy ustalić z placówką prowadzącą diagnozę.

Ile trwa diagnoza spektrum autyzmu?

Nie ma jednej liczby spotkań właściwej dla każdego przypadku. Przebieg zależy od dziecka i procedury stosowanej przez daną placówkę.

Diagnoza powinna dać odpowiedź na pytanie „co dalej?”

Dobrze przeprowadzona diagnoza nie powinna pozostawić rodziców wyłącznie z nazwą rozpoznania.

Jej praktycznym rezultatem powinno być lepsze zrozumienie dziecka: jego sposobu komunikowania się, funkcjonowania społecznego, mocnych stron i obszarów wymagających wsparcia.

Dlatego wybierając miejsce diagnostyki, warto patrzeć na cały proces – od pierwszego wywiadu, przez ocenę i odpowiednio dobrane narzędzia, aż po omówienie wyniku i dalszych kroków.